Expositie Titus Brandsma
Wie is jouw voorbeeld? Welke voorvechter voor vrijheid inspireert jou? Misschien is het de heiligverklaarde karmeliet: Titus Brandsma.
Volg zijn levenspad, van zijn geboorte in Friesland tot zijn overlijden in Dachau, en ontdek zijn diepe nalatenschap en moedige keuzes.
Het verband Activité pour Liberté en WPF-Bronckhorst worden geïnspireerd door Titus en zetten zich in voor activiteiten die vrijheid, vrede en verbinding bevorderen.
Welke keuzes maak jij?
Wat draag jij bij aan vrijheid en verbondenheid?
Expositie Titus Brandsma: Een expositie over waarden en inspiratie.
Het Pad van Titus is niet alleen een wandelroute, maar ook een reis door het gedachtegoed van Titus Brandsma. Deze bijzondere pelgrimage, die de verbinding legt tussen de Via Kevelaer en de WPF-Trail, is een eerbetoon aan de levensvisie en waarden die Titus Brandsma zo diep belichaamde: vrede, vrijheid, compassie en verzet tegen onderdrukking.
Het Pad van Titus biedt pelgrims de kans om deze waarden in de praktijk te ervaren, zowel op fysiek als spiritueel vlak, terwijl ze de symbolische route tussen Nijmegen en Kevelaer afleggen.
Titus Brandsma: Een Bron van Inspiratie
Titus Brandsma, een martelaar voor vrijheid en vrede, staat symbool voor onverzettelijkheid tegen onrecht en voor het belang van medemenselijkheid. Zijn gedachtegoed, gevormd door zijn leven en werk, legt de nadruk op de kracht van innerlijke vrijheid, de waarde van menselijke waardigheid en het belang van verzet tegen geweld en onderdrukking. Het gedachtegoed van Titus is de basis van de expositie
De Expositie Titus Brandsma: Een Verdere Verkenning van Titus’ Waarden
De expositie over Titus Brandsma is niet slechts een historische terugblik op zijn leven, maar een interactieve ervaring die zijn kernwaarden tot leven brengt. De expositie belicht niet alleen zijn verzet tegen onderdrukking en zijn werk voor de vrijheid van de mens, maar ook zijn diepe compassie en zijn rol als spiritueel leider. Het is een plek voor bezinning en reflectie, waar bezoekers zich kunnen verdiepen in het gedachtegoed dat Titus zo duidelijk uitdroeg, en dat door de pelgrimage op het Pad van Titus opnieuw tot leven wordt gebracht.
Van Gedachtenis naar Actie
De expositie en het Pad van Titus versterken elkaar en vormen samen een krachtig geheel. De route zelf is een levende manifestatie van Titus’ idealen, die je kunt ervaren door de fysieke reis te maken, terwijl de expositie bezoekers uitnodigt om dieper in zijn gedachtegoed en boodschap te duiken. Beide initiatieven moedigen aan om na te denken over de manier waarop we ons in de wereld verhouden tot elkaar, en welke rol waarden zoals vrede, vrijheid en compassie spelen in ons dagelijks leven.
Het Pad van Titus en de expositie zijn niet alleen een eerbetoon aan een belangrijk historisch figuur, maar ook een uitnodiging om de boodschap van Titus Brandsma te onderzoeken en verder te brengen. Ze vormen samen een platform voor reflectie, bezinning en bovenal: actie, geïnspireerd door de kracht van een man met een missie.
Titus Brandsma
Titus Brandsma (geboren als Anno Sjoerd Brandsma te Oegeklooster bij Bolsward, 23 februari 1881 – Dachau, 26 juli 1942) was een Nederlandse karmelietenpater, hoogleraar en publicist uit Friesland. Als sterk maatschappelijk betrokken priester nam hij initiatieven op het gebied van de katholieke emancipatie, het katholieke onderwijs en de journalistiek. Brandsma verzette zich tegen het nazisme. In 1942, tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd hij gearresteerd door de Duitse bezetter. Hij had zich onder meer in lezingen uitgesproken tegen rassenhaat en stelde in opdracht van Johannes de Jong, aartsbisschop van Utrecht, richtlijnen op die katholieke tijdschriften voorschreven geen advertenties van de Nationaal-Socialistische Beweging te plaatsen. Hij werd gevangen gezet in Scheveningen en Kamp Amersfoort en tenslotte naar concentratiekamp Dachau gedeporteerd. Na zware mishandelingen werd hij daar vermoord. Paus Johannes Paulus II verklaarde hem in 1985 als martelaar voor het geloof zalig. Op 15 mei 2022 werd Brandsma heilig verklaard door paus Franciscus
Podcast
Podcast over het leven van Titus Brandsma. In de podcast worden de laatste jaren van zijn leven belicht. Titus in Scheveningen, Amersfoort, Kleve en Dachau.
De familie Brandsma (1890)
De jonge Titus
De jonge Titus
Als Titus Brandsma in 1881 als Anno Sjoerd wordt geboren op een boerderij in Oegeklooster bij Bolsward, bestaat er pas 28 jaar vrijheid van godsdienst voor Nederlandse katholieken. Titus’ vader zette zich in voor behoud van de Friese cultuur en was actief in de lokale politiek. Meerdere gezinsleden traden in het klooster in.
Studietijd
Anno Sjoerd Brandsma deed de middelbare school bij de Franciscanen in Megen, Noord-Brabant. In 1898 trad hij in bij de paters Karmelieten in Boxmeer en nam hij de naam Titus aan.
Als Karmeliet richtte hij zich op het innerlijk leven als bron voor een actief leven in de buitenwereld. Hij was een echte ‘Mysticus van de Daad’. In 1905 werd hij tot priester gewijd. Daarna studeerde en promoveerde hij in Rome in de wijsbegeerte.
Titus Brandsma Memorial Nijmegen
Interieur Titus Brandsma Kapel Nijmegen
Katholiek én Fries
Titus was een echte duizendpoot, actief op vele fronten. Na Rome werd hij docent filosofie en daarna hoofdredacteur van dagblad De Stad Oss. Hij zette zich in voor het katholieke onderwijs, de sleutel tot de emancipatie en ontwikkeling van de katholieken. Katholieke Nederlanders hadden rond 1900 nog een grote achterstand. Zo waren er maar weinig katholieken in overheidsfuncties. De katholieke emancipatiebeweging was niet alleen een religieuze zaak, maar ook een sociaal-politieke.
Titus maakte zich tegelijkertijd hard voor de Friese taal en cultuur.
(Luister naar een Rede in het Fries) Ook die emancipatie moest allereerst met behulp van het onderwijs gebeuren. Bij alle activiteiten toonde hij een grote zorg voor mensen die op zijn pad kwamen en een beroep op hem deden.
Kruisweg
Een kruisweg is een serie van veertien staties, die de lijdensweg van Jezus Christus in beeld brengen.
De kruisweg biedt de mogelijkheid om stil te staan bij wat J ezus heeft meegemaakt in de laatste uren van zijn leven op aarde.
Dit kun je doen door de kruisweg bij langs te gaan, waarbij je je bezint op wat deze lijdensweg van Jezus Christus voor jou betekent.
De kunstenaar Jac Maris (1900-1996) maakte in opdracht van Titus Brandsma de staties voor het kruiswegpark bij de Bonifatius kapel.
Luister naar de teksten en liederen of kijk naar de video op Vier.nu
Kruiswegpark bij de Bonifatiuskapel Dokkum
Bronnen
Meer informatie en overzicht van de bronnen die zijn gebruikt bij het inrichten van de Expositie.
Kijk voor de verantwoording op de pagina https://activite-pour-liberte.nl/bronnen-expositie-titus-brandsma/
- Karmelieten – Wikipedia
- Video
- https://www.ru.nl/over-ons/overradboud/geschiedenis/titus-brandsma/heiligverklaring/
- https://titusbrandsmamemorial.nl/artikelen/titus-in-dokkum/
- https://www.tracesofwar.nl/sights/43942/Monument-Titus-Brandsma.htm
- Titus Brandsma – TracesOfWar.nl
- Beeldfiguren van het christendom – Titus Brandsma
Beeld dat Natasja Bennink schiep in 2004
Beeld Titus in Dokkum
“In 2004 kreeg ik van het bisdom Groningen-Leeuwarden de opdracht voor een monumentaal beeld van Titus Brandsma dat ‘geen letterlijke vertaling’ van hem mocht zijn. (…) We hebben beiden Friese roots. Ik wilde een echte verbinding met Titus omdat hij als mens en priester een diepe indruk op mij maakte. Het beeld laat de verschillende rollen van Titus zien: priester, hoogleraar, verzetsman en Friese boerenzoon.”
Denker en doener
Titus zocht steeds naar de balans tussen contemplatie en actie. Hij gaf les, richtte een school, een krant en een universiteit op, schreef, hield spreekbeurten en was maatschappelijk zeer actief, bijvoorbeeld in de Katholieke vredesbeweging. In 1923 stichtte hij de Katholieke Universiteit van Nijmegen, waar hij een grenzeloze inzet voor de studenten toonde. Verschillende belangrijke handschriften, later verloren gegaan in de oorlog, zijn dankzij initiatief van Titus als fotoafdruk bewaard gebleven.
Rector Magnificus
Laatste geschriften van Titus
Ga verder naar meer geschriften
Waarheid, vrede en vrijheid
Zijn spirituele passie voor waarheid, vrede en vrijheid, die hij ondermeer toonde in onderwijs en journalistiek, zou hem aan het einde van zijn leven fataal worden.
Al vroeg doorzag Titus het gevaar van het opkomende nationaal-socialisme. Beroemd is zijn lezing in de Bergkerk in Deventer in 1931 waarin hij opriep tot vrede en vredelievendheid.
Leven in een cel
Bij de Karmelieten in Boxmeer betrekt Titus zijn eerste kloostercel, waar hij grote delen van de dag studeert en bidt. Alleen het licht ‘dat zijn binnenwereld verlicht’ dringt binnen. Jaren later, gevangen in een cel in Scheveningen, weet hij zich innerlijk te ontworstelen aan de greep van zijn vervolgers. Hij geeft zich geheel over aan God en schrijft: “Wat zou me kunnen overkomen nu Onze Lieve Heer zelf zo goed is me te vergezellen?”
Dit gedicht schreef Anno Sjoerd, ofwel pater Titus Brandsma in 1942 tijdens zijn verblijf in de gevangenis van Scheveningen.
O, Jezus, als ik U aanschouw
Dan leeft weer dat ik van U hou
En dat ook Uw hart mij bemint
Nog wel als Uw bijzondren vriend.
Al vraagt dat mij meer lijdensmoed
Och, alle lijden is mij goed
Omdat ik daardoor U gelijk
En dit de weg is naar Uw Rijk
Ik ben gelukkig in mijn leed
Omdat ik het geen leed meer weet,
Maar ’t alleruitverkorenst lot
Dat mij vereent met U, o God.
O laat mij hier maar stil alleen
Het kil en koud zijn om mij heen
En laat geen menschen bij mij toe
’t Alleen zijn word ik hier niet moe.
Want Gij. O Jezus, zijt bij mij
Ik was U nimmer zoo nabij.
Blijf bij mij, bij mij, Jezus zoet,
Uw bijzijn maakt mij alles goed.
In Kamp Amersfoort (tekening:John Dons)
Oorlog
Samen met het Bisdom spoorde Titus tijdens de bezetting de katholieke pers aan om advertenties van nazi-vriendelijke organisaties te weren. Die actie schoot de bezettende overheid in het verkeerde keelgat en leidde tot zijn arrestatie in januari 1942. Daarna volgde een martelgang langs gevangenissen in Scheveningen, Amersfoort en Kleef, en uiteindelijk concentratiekamp Dachau.
‘Niets hebben, gemarteld worden en toch vrij zijn’
Overzicht
Arnhem, 19 januari 1942, gevangenis
Scheveningen, 20 januari 1942, Oranjehotel cel 577
Amersfoort, 12 maart 1942, kamp Amersfoort
Scheveningen, 28 april 1942, Oranjehotel cel 623
Scheveningen, 6 mei 1942, vonnis: deportatie Dachau
Kleef, 16 mei 1942, gevangenis
Kleef, 13 juni 1942, vertrek naar Dachau
Dachau, 19 juni 1942, aankomst concentratiekamp
( interview uit 1981 met Rafaël Tijhuis over laatste dagen van en met Titus Brandsma )
Cel in Scheveningen.
Opname van de Film over Titus Brandsma in 1987
Waardig en standvastig
Uit talloze getuigenissen blijkt dat Titus zelfs in extreme omstandigheden standvastig overeind bleef op zijn geestelijke weg. In zijn cel in Scheveningen, zijn ‘betere kloostercel’, vond hij een eenzaamheid die hij in het klooster nooit had ervaren. In verschillende kampen was hij een voorbeeld voor zijn medegevangenen die hij steunde in het behoud van hun innerlijke waardigheid. Zijn houding in gevangenschap gaf de doorslag voor Titus’ heiligverklaring in 1985.
Verblijf in Kleef ( Kleve)
‘Op vrijdag voor zijn vertrek naar Dachau, de zaterdag daarna, heb ik hem voor de laatste maal de H. Communie aangereikt. Ik was toen zeer onder indruk om aan zo een bijzonder mens, vol van heiligheid, het Lichaam van de Heer te hebben mogen geven.’
Plaquette naast ingang Gevangenis Kleve
Het ontwerp van Eric Sloot, via Kunstregie ’s-Hertogenbosch
Zaligverklaring
Samen met het Bisdom spoorde Titus tijdens de bezetting de katholieke pers aan om advertenties van nazi-vriendelijke organisaties te weren. Die actie schoot de bezettende overheid in het verkeerde keelgat en leidde tot zijn arrestatie in januari 1942. Daarna volgde een martelgang langs gevangenissen in Scheveningen, Amersfoort en Kleef, en uiteindelijk concentratiekamp Dachau.
“Uiteindelijk wint het goed door goede daden en keuzes van geïnspireerde mensen”
Openheid en betrokkenheid
In 2015 houdt Ernst Hirsch Ballin (ondermeer emeritus hoogleraar rechten van de mens, oud-politicus) in Nijmegen de Titus Brandsma-lezing. Hirsch Ballin verdiepte zich in Titus’ zaligverklaring en ontdekte hoe bij Titus geloof en traditie samengaan met openheid en betrokkenheid bij anderen. Oók buiten de katholieke kring. Juist deze houding maakte Titus waakzaam jegens het opkomend nazisme.
Heiligverklaring
Op 15 mei 2022 wordt Titus heilig verklaard. Daarvoor is een door het Vaticaan erkend wonder nodig. Bij Titus was dat de genezing van de Amerikaanse pater Michael Driscoll (2012). Driscoll kende Titus van zijn studie en bad op Titus’ voorspraak voor genezing.
Heiligen en helden
Tegenwoordig vinden veel mensen hun idolen in muziek, kunst of sport. Iedereen wil graag zijn zoals zijn/haar held. Vroeger was er veel meer afstand tussen mensen en hun heiligen. Religieuze heiligen hebben op een bijzondere manier Jezus nagevolgd en veel goeds gedaan. Daarom zijn ze nog steeds een voorbeeld voor ons. Op Allerheiligen 1 november, viert de katholieke kerk alle heiligen. Niet alleen de officiële, maar iedereen die door zijn/haar manier van leven een voorbeeld is.
Monument in de buurt van het geboortehuis in Oegeklooster.
Inzet voor de vrede
Titus was een van de weinigen die zich durfde te verzetten tegen het nationaal-socialisme. Al snel wordt hij ervan beschuldigd het regime tegen te werken en ‘judenfreundlich’ (Pagina 19 van Spreek) te zijn. In navolging van Christus aanvaardt hij het grote lijden dat hem vervolgens wordt aangedaan. Ondertussen blijft hij getuigen van zijn visie op geestelijke vrijheid, geloof en de liefde voor de medemens.
NALATENSCHAP
‘Neem het leven zoals het is. Ga je eigen weg. In je innerlijk kun je de kracht vinden. Mystiek is niet alleen dat wat uit goddelijke oorsprong tot de mens komt, maar ook wat een mens zelf kan voortbrengen’
Inzet voor het onderwijs
Titus had een groot hart voor het onderwijs. Hij zag het enorme belang van onderwijs voor de emancipatie van de katholieken. Emancipatie die in zijn visie de weg naar vrijheid betekende. Zijn allergrootste verdienste voor het onderwijs: de oprichting van de katholieke universiteit in Nijmegen. Zijn belangstelling voor studenten, hun studie en hun persoonlijk leven, was groot.
karmelklooster-boxmeer-steenstraat
Inzet voor gelijkwaardigheid
Volgens Titus was iedereen gelijkwaardig: man en vrouw, zwart en wit, rijk en arm, docent en student. Tussen mensen dient geen machtsstrijd te bestaan. Titus nam steeds de praktijk van het leven zelf als uitgangspunt. De praktijk die het hart raakt, dat zowel onze goddelijke zwakte als onze grootste kracht is.
Inzet voor de natuur
‘Ons bestaan is vertakt met dat van miljoenen wezens. Wij duizelen als wij de betrekkingen zoeken waarin wij, in afhankelijkheid, tot de schepping staan. Wij moeten nooit aan de natuur voorbij gaan, alsof zij ons niets te zeggen had.’
De woorden ‘vertakt’, ‘betrekkingen’ en ‘afhankelijkheid’ zijn veelzeggend. Titus stelt verwondering over de natuur boven uitbuiting.
Pad van Titus ( Activité pour Liberté)
‘De woorden van Titus hebben op alle aanwezigen een grote indruk gemaakt. Dat iemand in die bizarre omstandigheden over zoiets kon praten. Niet over honger, niet over pijn, niet over uitputting, maar over mystiek. Dat is geweldig. Hij leert je dat je ook in onmenselijke omstandigheden je menszijn overeind kunt houden.’
E. Wellenstijn, Kruisweg Karmelieten
Titus was zijn hele leven sterk op zijn roeping gericht, alles wat hij deed was daarop afgestemd. Hij heeft dat nooit losgelaten en was nergens halfslachtig. Ook niet toen hij gevangen werd gezet en de dood onder ogen zag.’
Inigo Bocken, wetenschappelijk medewerker Titus Brandsma Instituut Nijmegen
Kamp Amersfoort
Plaquette bij het Titus Brandsma Memorial
‘Zijn deugdzaamheid had niets opvallends, maar scheen vanzelfsprekend. Hij wekte niet de indruk dat hij er moeite voor moest doen om gelijkmoedig, geduldig, tevreden, opgewekt en rechtvaardig in zijn oordeel te zijn. Ik ben ervan overtuigd dat pater Titus de hemel als het enige doel van zijn leven beschouwde, anders is zijn houding niet te verklaren.’
L. Deimel, gevangenispastor in Kleef
- Staan we voor gelijkwaardigheid?
- Respecteren we de natuur?
- Geven we betekenis aan vrede?
- Het begint bij onszelf.
- Wat draag jij bij?
Wat doe ik?
De zoektocht van Renée Wijnhoven (Clean Pete) naar het beeld van Titus Brandsma
Filosofiestudente Renée Wijnhoven van het muzikale duo Clean Pete raakte geïnspireerd door de persoon Titus Brandsma en ging op zoek naar het bronzen beeld op de campus van de Radboud Universiteit. lees verder….